Syberia Wschodnia

Omsk

noreply@blogger.com (BlogdirsAdmin) — Sat, 31 Dec 2005 01:56:00 +0000

Omsk to miasto lezace na kolei transsyberyjskiej na prawym brzegu Irtyszu, przy ujsciu rzeki Om, niedalego granic z Kazachstanem.

Ma 1.14 miliona mieszkancow i jest siodmym najwiekszym miastem w Rosji. Jest to tez centrum kozakow syberyjskich, siedziba prawoslawnego biskupa i syberyjskiego imama.

Roku 1716 powstal jako drewniana twierdza, ktora miala bronic rosnace rosyjskie imperium przed ludami ze stepow /naprzyklad Kirgizow/. Na koncu 18. wieku zostal Omsk miastem /1782/ i drewniana twierdze zastapiono ceglanymi murami, z ktorych do dzisiaj pozostaly dwie bramy - Tobolska i Tarska. Na poczatku 19. wieku sie Omsk stal centrem stepow /Kazachstanu/ i zachodniej Syberii. Juz wtedy tam bylo kilka kosciolow dla roznych wyznan, kilka meczetow, jedna synagoga, urzad gubernatora i akademia wojskowa. Z powodu nieustannego przesuwania granicy na wschod, znaczenie miasta w 2. polowie 19. wieku upadalo. Byli tam wysylani zeslancy jak dla przykladu Dostojewski. Zbawieniem dla miasta byla kolej transsyberyjska. Dzieki niej od 90. lat 19. wieku sie do Omsku przeprowadzalo duzo spolek handlowych, byly tu otwarte konzulaty Niemiec, Holandii i Wielkiej Brytanii. Na poczatku 20. wieku roku 1910 Omsk organizowal Syberyjska rolnicza i przemyslowa wystawe. Atmosfera miasta zachwycila zagranicznych obserwatorow na tyle, ze nazwali Omsk Chicagiem Syberii. Po rewolucji pazdziernikowej do Omska sie sciagali monarchisci i w czasach wojny domowej tu bylo centrum rzadu Alexandra Kolczaka. Omsk byl dla jego rzadu tymczasowego stolica. Roku 1919 Kolczak musial ustapic do Irkutska i Omsk zajeli czerwoni.

Meteoryt Tunguski

noreply@blogger.com (BlogdirsAdmin) — Thu, 15 Dec 2005 04:28:00 +0000

Meteoryt Tunguski uderzyl w Syberie rankiem okolo godziny 7 30 czerwca roku 1908 nad rzeka Podkamienna Tunguska blisko jeziora Bajkal. Wybuch byl tak silny, ze go bylo slychac w promieniu 800 kilometrow. Meteoryt o srednicy najprawdopodobniej kilkudziesieciu metrow uderzyl w zalesiona Syberie albo wybuchl kilka kilometrow nad powierzchnia. Jego upadek i bardzo goraca fala uderzeniowa spowodowala olbrzymie zniszczenia, na powierzchni 2000 kilometrow kwadratowych powalil drzewa i doprowadzil do duzego pozaru lasu na znacznie wiekszym obszarze. Nad miejscem wybuchu pojawil sie 20 km wysoki slup ognia. Skutki wybuchu zarejestrowano na stacjach meteorologicznych z prawie calego globu.
Wyprawa prof Leonida Kulika nie znalazla na miejscu upadku meteorytu zadnego krateru co sklania bardziej ku teorii wybuchu nad powierzchnia ziemska. Pojawiaja sie i fantastyczne hipotezy o upadku statku kosmicznego czy zderzeniu z mala czarna dziura.

Francja bez Syberii

noreply@blogger.com (BlogdirsAdmin) — Thu, 15 Dec 2005 04:21:00 +0000

Wiem ze to nie na temat ale natknalem sie na ciekawe artykuly dotyczace ostatnich wydarzen e Francji.

Tu cytat z jednego.
Zamieszki we Francji

A tu cytat z drugiego - ten wyglada na uzupelnienie pierwszego.

Oczywiscie w zamieszkach byl bardzo duzy udzial ludzi ktorych korzenie prowadza do francuskich afrykanskich kolonii /w tym zwlaszcza muzulmanskich Algierczykow/. Ale to ze ktos jest z Afryki jeszcze automatycznie nie oznacza, ze to muzulmanin. Wracajac do slowa wiekszosc tu zacytuje kilka rzeczy.

Uzupelnienie nt zamieszek

Jakuck

noreply@blogger.com (BlogdirsAdmin) — Sun, 25 Sep 2005 01:02:00 +0000

Jakuck to jest miasto w północno-wschodniej Syberii i lezy nad rzeką Lena.
Oficjalnie ma okolo 230 000 mieszkańców, ale nieoficjalnie to bedzie cos okolo 300 000.

Bylo założone w 1632 roku jako warowna twierdza kozacka. Teraz jest to ważny ośrodek administracyjny, naukowo-kulturalny oraz przemysłowy północno-wschodniej Syberii. Jest tam duzy port lotniczy oraz rzeczny ( jest planowane połączenie kolejowe z BAMem; w tej chwili północna odnoga BAMu dojeżdża do Ałdanu). Uniwersytet, Instytut Badania Wiecznej Zmarzliny. Miasto położone na wiecznej zmarzlinie (dlatego wszystkie budynki muszą być posadowione na palach), w niedużej odległości (ok. 1000 km) od bieguna zimna półkuli północnej (Wierchojańsk, -70 st. C.). Klimat ma wybitnie kontynentalny: jest tam bardzo długa i mroźna zima (mrozy dochodzące do -60 stopni Celsjusza), krótkie, acz upalne lato (upały do +40 st. C.). Ludność stanowią przede wszystkim Rosjanie oraz Jakuci. Przemysł wydobywczy (diamenty, złoto) oraz spożywczy, garbarski, metalowy.

Jenisej

noreply@blogger.com (BlogdirsAdmin) — Wed, 13 Apr 2005 11:39:00 +0000

Jenisej to rzeka w azjatyckiej części Rosji, w Kraju Krasnojarskim. Utworzona z Wielkiego i Małego Jeniseju. Jej długosć to 3487 km; dorzecze ma 2580 tys. km2; w dolnym biegu płynie szeroką (10-20 km) doliną, ma liczne odgałęzienia i starorzecza; uchodzi do Morza Karskiego; głowne dopływy to: Kan, Angara, Podkamienna Tunguzka, Dolna Tunguzka, Kurejka, Abakan; rybołóstwo, elektrownie, spław drewna; gł. m. nad J.: Kyzył, Diwnogorsk, Krasnojarsk, Jenisejsk, Igarka.

Ewenkowie

noreply@blogger.com (BlogdirsAdmin) — Thu, 07 Apr 2005 07:03:00 +0000

Ewenkowie too lud zamieszkujący Ewenkijski Okręg Autonomiczny na Wyżynie Środkowosyberyjskiej (na wschod od rzeki Jenisej), południowa Jakucję, Kraj Chabarowski, obwody: irkucki, czytyjski, amurski (Federacja Ros.) oraz Mandżurię (Chiny) i Mongolię; okolo 30 tysiecy E. w Federacji Rosyjskiej, 26 tysiecy w Chinach, 1 tysiac w Mongolii. Posługują się językiem ewenkijskim (tunguskim), który należy do grupy mandżursko-tunguskiej w rodzinie języków ałtajskich. Ewenkowie zajmują się głównie koczowniczą hodowlą reniferów, myślistwem, pasterstwem, połowem ryb. Mieszkają w tradycyjnych jurtach i szałasach (coraz częściej w stałych domach). Wyznają głównie szamanizm i animizm (w Rosji formalnie prawosławni od XVII w.). Kultywują bogaty folklor.

Jan Czerski

noreply@blogger.com (BlogdirsAdmin) — Mon, 21 Mar 2005 07:56:00 +0000

to urodzony w 1842 geolog, paleontolog, geograf; uczestnik powstania styczniowego; zesłany na Syberię, stał się jednym z najwybitniejszych jej badaczy; jego badania nad Bajkałem dały początek ewolucyjnego kierunku w geomorfologii; 1871-83 podejmował kilka wypraw do Syberii Wsch.; 1886-91 pracował w Petersburskiej Akad. Nauk; 1891 na jej zlecenie wyruszył do płn.-wsch. Syberii z ekspedycją naukową, w czasie której zmarł; pracował nad mapą geol. płn.-wsch. Azji i jej dziejami geol.; jego imieniem nazwano najwyższe góry płn.-wsch. Syberii oraz jedno z większych pasm górskich na Zabajkalu. Zmarł w 1892 roku.

Mongolia - historia

noreply@blogger.com (BlogdirsAdmin) — Thu, 17 Mar 2005 07:57:00 +0000

HISTORIA. Ślady osadnictwa człowieka na terenach M. pochodzą z późnego paleolitu; źródła chińskie wspominają koczowników Hu zajmujących się pasterstwem na przełomie II i I tysiąclecia p.n.e.; w III w. p.n.e. utworzyli oni silny związek plemienny Hiung-nu; część tego ludu zmieszana z innymi plemionami jako Hunowie w IV w. n.e. dotarła do Europy, pozostali zostali podbici przez związek plemienny Żuan Żuanów; w połowie VI w. ich panowanie obalił lud turecki Tu-kiu, którego władca nosił tytuł chana; w poł. VIII w. hegemonię osiągnęli Ujgurowie tworząc turecki kaganat (745-840), a następnie Kirgizi (840-920); dominację ludów mongolskich rozpoczęli Kitanowie (920-1125), po czym nastąpił okres rozdrobnienia; 1206 Czyngis-chan zjednoczył plemiona mongolskie, kładąc podwaliny pod imperium, podzielone jeszcze za życia między 4 synów: Dżucziego, Czagataja, Ögödeja i Tułuja; mimo sporów między nimi i ich potomkami imperium rozrastało się; 1231 zajęło Koreę; 1236-41 Batu-chan (syn Dżuczego) najechał Europę (m.in. Polskę i Węgry); chan Möngke (1251-59) opanował Tybet i Wietnam, a jego brat Hulagu - Persję; Kubilaj (1260-94) dokończył zapoczątkowany przez Czyngis-chana podbój Chin, a także przekształcił imperium w federację państw Złotej Ordy, z przewagą Turków, którzy podbili księstwa ruskie, Krym, część Kaukazu i Syberii; w poł. XIV w. rozpoczął się rozpad imperium, którego nie powstrzymali późniejsi wybitniejsi władcy Dajan-chan (1481-1543), ani Altan-chan (1543-83); w końcu XVI w. upowszechnił się w M. buddyzm tybetański (lamaizm); 1634 część płd. opanowali Mandżurowie (odtąd zaczęto ją zwać M. Wewnętrzną); 1644 zwierzchnictwo mandżurskiej dynastii, która opanowała właśnie Chiny, przyjęli także książęta płn. M. zwanej dotąd Chałchą; Mandżurowie wcielili ją do swego imperium, nadając jej nazwę M. Zewnętrznej; 1911 proklamowanie przez M. Zewnętrzną niepodległości, ze zwierzchnikiem kościoła lamaickiego (Bogdo-gegenem) na czele; autonomia wielokrotnie naruszana przez strony walczące w rewolucji ros., Chiny i Japonię; po śmierci 1924 Bogdo-gegena powstaje Mongolska Republika Ludowa, o ustroju wzorowanym na radzieckim; 1939 terytorium M. próbowali zająć Japończycy, powstrzymani przez Armię Czerwoną; do 1989 kraj satelicki ZSRR; 1990-92 pierwsze pluralistyczne wybory, zmiana nazwy na Republika M.; 1992 uchwalenie nowej konstytucji, przywrócenie swobody wyznaniowej, wycofanie wojsk ros.; 1990-97 prezydentem Punsałmaagijn Oczirbat; w polityce wewn. kryzys wskutek cofnięcia subsydiów ros., gwałtownego demontażu gosp. planowej, pospiesznej prywatyzacji (75% gospodarki znajduje się już w prywatnych rękach) oraz 1998 suszy, która doprowadziła do spadku pogłowia zwierząt hodowlanych z 25 mln do 2,5 mln sztuk; nadzieją na poprawę trudnej sytuacji gosp. (40% ludności żyje w nędzy, za ok. 10 dol. miesięcznie, bezrobocie obejmuje co trzeciego Mongoła) bogate złoża naftowe, wymagające jednak inwestycji zagr.; 1996 zwycięstwo w wyborach opozycyjnej koalicji Unii Demokratycznej, 1997 w wyborach prezydenckich - przedstawiciela postkomunistów Nacagijna Bagabandi z Mongolskiej Partii Lud.-Rewolucyjnej która wygrała też (2000) wybory parlamentarne; 2001 reelekcja prezydenta Bagabandi.

MONGOLIA - geografia i gospodarka

noreply@blogger.com (BlogdirsAdmin) — Tue, 01 Mar 2005 11:22:00 +0000

To państwo śródlądowe w Azji Środk.; graniczy od płn. z Rosją, od płd. z Chinami; pow. 1 565 000 km2; 2,6 mln mieszk. (2004); stolica Ułan Bator (819 tys. mieszk.); gł. miasta: Darchan, Erdenet, Baganuur; j. urzędowy: mongolski, nadto w użyciu kazachski i rosyjski; jednostka monetarna: 1 tugryk = 100 mongów; PKB na 1 mieszk. 1900 dol. (2002).
LUDNOŚĆ: skład etniczny: 88,5% Mongołów, w tym 78,8% Chałchasów, 6,9% ludów tureckich, gł. Kazachów, 1,7% Buriatów, 1,4% ludy Daringanga, nadto Rosjanie i Chińczycy; miasta zamieszkuje 52% ludności; gęstość zaludnienia 1,6 osób/km2 (jedna z najmniejszych w świecie); przeciętna dł. życia: mężczyźni 61 lat, kobiety 64 lata; wyznania: lamaizm, szamanizm, islam (brak szczegółowych danych).
USTRÓJ. Republika od 1992; parlament jednoizbowy (Wielki Churał Ludowy) - 76 czł., wybieranych na 4 lata w systemie większościowym; głowa państwa powoływana w wyborach bezpośrednich co 4 lata; premiera i rząd powołuje parlament; od 1990 wielopartyjny system rządów; kraj dzieli się na 21 prowincji (ajmaków) i okręg stołeczny.
WARUNKI NATURALNE. Ukształtowanie pow. wyżynnogórskie (średnia wys. 1580 m), większość obszaru zajmuje Wyż. Mongolska, od płn. i zach. przechodząca w łańcuchy górskie Ałtaju Mongolskiego (najw. szczyt - Najramdał 4356 m), Ałtaju Gobijskiego, Changaju i Chenteju; w płd.-wsch. części Wyż. Mongolskiej - pustynia Gobi; między pasmami Ałtaju Mongolskiego a G. Changaj leży pustynna Kotlina Wielkich Jezior; klimat suchy, kontynentalny, na płn. i zach. umiarkowanie chłodny, na płd. i wsch. umiarkowany, ciepły, b. suchy; zimą na płn. wskutek wyżu barycznego nad M. zazwyczaj słoneczna, bezwietrzna pogoda z mrozami poniżej -50ºC (średnia temp. stycznia -35ºC); wiosną wskutek ustępowania wyżu silne wiatry i burze pyłowe; roczna suma opadów od 50 mm nad pustynią Gobi do 500 mm w G. Changaj; gł. rzeki: Kerulen, Ułdz (dopływy Amuru), Selenga, Orchon, Toła (należące do zlewiska M. Arktycznego), Dzawchan, Tes, Kobdo o odpływie wewn.; liczne jeziora, przeważnie słone, kilkanaście o pow. ponad 100 km2 (najw. Uws, Chubsuguł, Char, Chirgis, Buir); roślinność stepowa lub pustynna; w górach lasy o charakterze tajgi modrzewiowej lub limbowej; bogaty świat zwierzęcy: rysie, niedźwiedzie, jelenie, na stepach gazele i świstaki, nadto ibisy, wielbłądy dwugarbne, dzikie osły azjatyckie.
GOSPODARKA. Podstawą gospodarki hodowla owiec i kóz, bydła, koni, wielbłądów oraz górnictwo (wydobycie rud miedzi, molibdenu, żelaza, wolframu, manganu, cynku, ołowiu, azbestu); niewielki przem. włókienniczy, skórzany, spożywczy, materiałów budowlanych; sieć kolejowa słabo rozwinięta (gł. rolę pełni linia kolejowa biegnąca z Moskwy do Pekinu przez Ułan Bator); sieć drogowa nieco lepsza, ważną rolę pełni nadal transport juczny; kilka szkół wyższych, w tym uniw. w Ułan Bator zał. 1942.

Selenga , Selenge-mörön

noreply@blogger.com (BlogdirsAdmin) — Fri, 04 Feb 2005 08:10:00 +0000

To rzeka w Mongolii i Rosji; dł. 1024 km, pow. dorzecza 447 tys. km2; powstaje z połączenia rz. Ider-goł i Delger-mörön; uchodzi deltą (pow. ok. 700 km2) do Bajkału; gł. dopływy: Orchon, Czikoj, Chiłok, Uda (pr.), Egijn-goł (l.); przez 5 miesięcy w roku zamarznięta; żeglowna na większości biegu (duże znaczenie dla gospodarki mongolskiej); główne miasto nad Selengą to Ułan Ude - stolica Buriacji.

Tunguski Meteoryt

noreply@blogger.com (BlogdirsAdmin) — Mon, 17 Jan 2005 08:03:00 +0000

Prawdopodobnie część komety Enckego, która 1908 wniknęła w atmosferę ziemską i na wys. 5 tys. m eksplodowała, wywołując lokalny kataklizm w dolinie rz. Tunguzka Podkamienna (Syberia); moc wybuchu stanowiła równowartość 0,8 megatony trotylu; wśród hipotetycznych przyczyn kataklizmu rozważa się też ciało z antymaterii i małą czarną dziurę.

Tundra

noreply@blogger.com (BlogdirsAdmin) — Sat, 18 Dec 2004 19:51:00 +0000

Tundra to formacja roślinna; występuje gł. na półkuli płn., na płn. od tajgi, charakterystyczna dla okolic podbiegunowych; roślinność t. odznacza się niską wys. (do 60 cm) i krótkim okresem wegetacji, na co wpływa chłodny klimat, długa i mroźna zima, silne wiatry i wieczna zmarzlina w glebie; najczęściej w t. spotyka się porosty, mchy, trawy, krzewinki, karłowate brzozy lub wierzby; w t. płn. występuje ponad 600 gat. roślin kwiatowych; na płd. coraz większy jest udział drzew, jest to tzw. lasotundra, stanowiąca pas przejściowy, szer. ok. 100 km między t. a tajgą.

Soból

noreply@blogger.com (BlogdirsAdmin) — Wed, 08 Dec 2004 19:54:00 +0000

Martes zibellina
ssak drapieżny z rodziny łasicowatych; współcz. zamieszkuje lasy Azji płn. i płn.-wsch., dawniej jego zasięg występowania był znacznie większy; tułów smukły, dł. ok. 60 cm, ogon puszysty, dł. ok. 20 cm; futerko gęste, lśniące, na głowie, szyi i bokach tułowia rdzawobrązowe; na gardle często pomarańczowa plama; aktywny w nocy i w dzień; tryb życia naziemny, szybko i zwinnie biega; żywi się drobnymi gryzoniami, zającami, ptakami, owadami, jajami, jagodami i nasionami; ciąża trwa ok. 9 miesięcy, w miocie 2-5 młodych; w dużym stopniu wytrzebiony przez myśliwych polujących na cenne futerko; hodowany w fermach.

Buriacja (Buridaj)

noreply@blogger.com (BlogdirsAdmin) — Wed, 08 Dec 2004 19:52:00 +0000

Republika federacyjna w Rosji, leżąca w południowej części Syberii Wschodniej, między jeziorem Bajkał a Górami Jabłonowymi. Powierzchnia 351 tys. km2, 1,1 mln mieszk. (dane z 1992), głównie Rosjan (69,9%) i Buriatów. Stolicą Buriacji jest Ułan-Ude. Obszar górzysty (Sajan Wsch., góry i kotliny górskie Przybajkala i Zabajkala, na wschodzie Płaskowyż Witimski). Klimat umiarkowany, chłodny, wybitnie kontynentalny. Najwiekszą rzeką jest Selenga, wiele mniejszych, ok. 300 źródeł mineralnych; 70% pow. zajmują lasy (rezerwaty Barguziński i Bajkalski); wydobycie rud wolframu, molibdenu, złota, węgla brunat.: w kotlinach górskich hodowla owiec, bydła, trzody chlewnej, zwierząt futerkowych. Terytorium Buriacji wchodziło w I tysiącleciu n.e. w skład różnych związków plemiennych Ujgurów; na przełomie XVII-XVIII w. przyłączone do Rosji; od XVIII w. wydobycie złota, od XIX w. - węgla; ożywienie gospodarcze na przełomie XIX/XX w. w związku z budową Kolei Transsyberyjskiej; od 1922 w składzie ZSRR z częściową autonomią, 1958-90 republika autonomiczna w ZSRR.
Buriaci
koczowniczy lud mongolski zamieszkujący Buriację (Federacja Ros.), Mongolię płn. i Mongolii Wewn. (Chiny); od poł. XIX w. na pół osiadły, zajmujący się gł. hodowlą bydła, koni i wielbłądów; ok. 420 tys. osób; pierwotnie praktykowali szmanizm i wyznawali lamaizm; od XVII w. pod wpływem prawosławia; j. buriacki należący do grupy j. mongolskich i posiada własne pismo.

Tajga

noreply@blogger.com (BlogdirsAdmin) — Tue, 30 Nov 2004 08:05:00 +0000

Tajga to najbardziej na północ wysunięte środowisko leśne Eurazji i Ameryki Płn. Naturalna szata roślinna w klimacie umiarkowanie chłodnym, na jej obszarze przeważają krótkie, lecz ciepłe lata (do +30°C) i długie, mroźne zimy (z okresami poniżej -30°C). Opadów niezbyt wiele (200-500 mm rocznie). Wegetacja łatwiejsza niż w tundrze, która graniczy z nią od północy, lecz warunki bytowania roślin i zwierząt są surowe. W lasach drzewa iglaste: sosna, świerk, jodła, limba i modrzew. Współwystępują: brzoza, topola, osika, olsza i wierzba. Zwarty las cechuje brak podszycia (krzewów i roślin zielnych). Fauna jest stosunkowo uboga w gatunki, choć środowisko potrafi wyżywić spore populacje osobników.

Angara

noreply@blogger.com (BlogdirsAdmin) — Tue, 30 Nov 2004 08:04:00 +0000

Angara to rzeka na południu azjatyckiej części Rosji, będąca prawym dopływem Jeniseju. Ma długość 1779 km a jej dorzecze ma powierzchnię 1040 tys. km2. Wypływa (jako jedyna ciek) z jeziora Bajkał, płynie przez południową część Wyżyny Środkowosyberyjskiej. Ma liczne progi i bystrza, zamarza na 5 miesięcy. Obfituje w ryby, jest żeglowna. Na jej biegu znajdują się liczne hydroelektrownie: Irkucka, Bracka, Ust'-Ilimska, Boguczańska. Nad Angarą leżą Irkuck, Ust-Ilimsk, Angarsk, Brack.

WŁADYWOSTOK

noreply@blogger.com (BlogdirsAdmin) — Thu, 18 Nov 2004 17:36:00 +0000

Miasto w Rosji nad zat. Złoty Róg i Zat. Amurską (M. Japońskie); największe miasto Dalekiego Wschodu, od 1938 stol. Kraju Nadmorskiego; zał. 1860 jako ros. fort wojskowy; od 1862 port, siedziba gubernatora wojskowego, 1871 baza Syberyjskiej Flotylli Wojennej; 1876 prawa miejskie; 1897 kolej z Chabarowska, 1903 z Moskwy; 1918-22 ośr. wojsk białogwardyjskich; 1922 zdobyty przez armię Republiki Dalekiego Wschodu, wszedł z nią do Rosyjskiej FSRR; 574 tys. mieszk. (2003); stocznia remontowa; przem. maszynowy, spoż., drzewny, materiałów bud., porcelanowy; port morski; lotnisko; stacja końcowa Kolei Transsyberyjskiej; baza Rosyjskiej Floty Pacyfiku, floty rybackiej i dalekomorskiej; 8 szkół wyższych (uniw. od 1923); dalekowschodni Oddział Ros. Akad. nauk; inst. naukowe; muzea.

TRANSSYBERYJSKA KOLEJ

noreply@blogger.com (BlogdirsAdmin) — Thu, 18 Nov 2004 17:34:00 +0000

Dwutorowa linia kolejowa łącząca europejską część Rosji z Syberią i Dalekim Wsch.; dł. 9332 km (jedna z najdłuższych na świecie); biegnie z Moskwy przez Riazań, Samarę, Czelabińsk, Omsk, Nowosybirsk, Krasnojarsk, Irkuck, Czytę, Chabarowsk do Władywostoku; zbudowana 1891-1916; ułatwiła kolonizację i zagospodarowanie wielkich, bezludnych obszarów Syberii; w ZSRR całkowicie zelektryfikowana, gł. siłami więźniów łagrów syberyjskich; posiada kilka odgałęzień (m.in. do Mongolii).

KRASNOJARSK

noreply@blogger.com (BlogdirsAdmin) — Thu, 04 Nov 2004 17:48:00 +0000

Miasto w azjat. części Rosji, port nad Jenisejem; ośr. adm. Kraju Krasnojarskiego; 930 tys. mieszk. (2000); wielki ośr. przemysłowy i kult.-naukowy Syberii; przem. maszynowy, chem., mat. bud., celulozowo-papierniczy, huta aluminium; węzeł komunikacyjny; uniw. zał. 1969; opodal wielka elektrownia wodna, jedna z najw. w świecie, o mocy 6000 MW.

Lena

noreply@blogger.com (BlogdirsAdmin) — Wed, 27 Oct 2004 20:32:00 +0000

Najdłuższa rzeka azjat. części Rosji, w Syberii wsch.; dł. 4400 km, pow. dorzecza 2490 tys. km2, gł. dopływy: Kirenga, Witim, Olekma, Ałdan (pr.), Niuja, Wiluj (l.); źródła w zach. części G. Bajkalskich; w górnym biegu płynie głęboką i wąską (1-10 km) doliną, w środk. - rozszerza się do 30 km (w korycie wiele wysp); ok. 130 km od ujścia rozdziela się na liczne odnogi (gł. - Bykowska); uchodzi do M. Łaptiewów tworząc deltę o szer. ok. 400 km i pow. ok. 30 tys. km2; średni przepływ przy ujściu 16,5 tys. m3/s (maks. 165 tys., min. - 360 m3/s); przenosi rocznie ok. 12 mln ton osadów; przez ponad pół roku pokryta lodem; żeglowna od m. Ust-Kut (port Osietrowo), a przy wysokim stanie wód - od m. Kaczug; rozwinięte rybołówstwo (muksun, sielawa syberyjska, nelma, omul); główne miasto nad Leną to Jakuck.

JAKUCJA (Sacha)

noreply@blogger.com (BlogdirsAdmin) — Wed, 27 Oct 2004 20:27:00 +0000

To republika autonomiczna w składzie Federacji Rosyjskiej, w płn.-wsch. Syberii; pow. 3,1 mln km2, 1,1 mln mieszk. (1999): Jakutów (ok. 43%), Rosjan (47%) oraz Ukraińcy, Ewenkowie i Eweni Czukcze; stol. Jakuck. Większą część terytorium J. zajmują góry i płaskowyże: G. Wierchojańskie, G. Czerskiego ze szczytem Pobieda (wys. 3147 m), Wyż. Środkowosyberyjska, G. Ałdańskie; w środk. i płn. części kraju niziny (Środkowojakucka, Jańsko-Indygirska, Kołymska); klimat umiarkowany chłodny, kontynentalny, na płn. subpolarny; średnia temp. w styczniu poniżej -30oC (Ojmiakon-Wierchojańsk - najzimniejszy obszar półkuli płn.: notowane temp. poniżej -70oC), w lipcu 10-19oC; gł. rzeki: Lena, Jana, Indygirka, Kołyma wykorzystywane do spławu drewna i żeglugi; ok. 50% pow. zajmują lasy typu tajgi, gł. modrzewiowe. Podstawą gospodarki jest górnictwo (złoto, diamenty, rudy cyny, gaz ziemny, węgiel kam.), przem. drzewny, rybny, myślistwo, hodowla zwierząt futerkowych; energetyka wodna (Wilujska Elektrownia Wodna); transport wodny (Płn. Droga Morska, port Tiksi), kolejowy (odcinek linii bajkalsko-amurskiej, w budowie linia amursko-jakucka), lotniczy; ślady człowieka na terytorium J. pochodzą z młodszego paleolitu, odkryto także liczne szczątki mamutów (pod ochroną od 1991). Powstawanie narodu jakuckiego dokonywało się poprzez stapianie różnych elementów etnicznych; Jakuci żyli w ustroju rodowym, który jeszcze przed podbojem przez Rosję (XVII/XVIII w.) zaczął się rozpadać; Rosja zmuszała Jakutów do jasaku (danina w naturze), przy próbach sprzeciwu brano zakładników, opornych sprzedawano; napływ kolonistów rosyjskich wywoływał powstania (największe 1634, 1636, 1681); w XIX-XX w. J. była miejscem zesłań i robót przymusowych dla więźniów politycznych; niektórzy z nich - m.in. Polacy - osiedlali się po uwolnieniu na stałe; Polacy położyli także znaczne zasługi w badaniach nad geografią i etnografią J.; 1922-91 Jakucka Autonomiczna SRR w składzie Rosyjskiej FSRR.

Brack

noreply@blogger.com (BlogdirsAdmin) — Mon, 25 Oct 2004 08:20:00 +0000

To miasto w azjat. części Rosji, w obwodzie irkuckim, nad rz. Angarą; 258 tys. mieszk. (1994); port rzeczny i lotniczy; huta aluminium, znaczący ośr. przem. drzewnego, papierniczego. Zał. w XVI w. jako kozacka twierdza. Znajduje się tu Bracki hydrowęzeł - zapora wodna na Angarze, wybudowana 1955-67; jedna z najw. w świecie elektrowni wodnych - o mocy 4500 MW; zapora wys. 125 m, szer. 3700 m, zbiornik: pow. 5,5 tys. km2, pojemność 179 mln m3 wody, dł. 570 km.

Szamanizm

noreply@blogger.com (BlogdirsAdmin) — Wed, 20 Oct 2004 21:06:00 +0000

Szamanizm to jedna z form religii pierwotnej, całość wierzeń i praktyk rel. opartych na animizmie i instytucji szamanów; znany do pocz. XX w. w Azji i u Eskimosów; sz. przypisuje nadrzędną rolę szamanowi, dzieli kosmos na 3 światy (siedziba bóstw, ziemia z ludźmi, przyrodą, duchami oraz świat podziemny z duszami zmarłych); sz. nie stanowi jednolitego systemu rel. i posiadał wiele odmian; niekiedy terminem sz. określa się wszelkie wierzenia ludów niecywilizowanych poza Europą i częścią Azji, w których specyficzną rolę odgrywa szaman.

Lamaizm

noreply@blogger.com (BlogdirsAdmin) — Wed, 20 Oct 2004 21:05:00 +0000

Lamaizm to termin określający różne formy buddyzmu praktykowane w Tybecie i krajach z nim sąsiadujących oraz w Mongolii; wprowadzony w VII w. przez kaznodziejów indyjskich i chiń. w formie buddyzmu mahajana o charakterze monastycznym; przez wieki l. przechodził różne reformy i podziały, m.in. zasymilował elementy hinduskiego tantryzmu; od XIV w. zdominowany przez doktrynę tzw. żółtych czapek o hierarchicznej strukturze (władza polit. i świecka należy do dalajlamy, religijna do panczenlamy, uznawanego za wcielenie Buddy; ich wyłanianie oparte jest na skomplikowanej i ezoterycznej zasadzie sukcesji); po chiń. agresji na Tybet (1951) dalajlama przebywa na emigracji.

Tuwa

noreply@blogger.com (BlogdirsAdmin) — Thu, 14 Oct 2004 20:06:00 +0000

Republika azjatycka w Federacji Ros., usytuowana w płd. Syberii, w dorzeczu górnego Jeniseju; pow. 170 500 km2; 396 tys. mieszk. (1994), gł. Tuwińczycy i Rosjanie (ok. 35%, ale brak szczegółowych danych); stol. Kyzył, gł. m.: Czadan, Szagonar, Turan; w miastach 37% ludności. Ukształtowanie pow. wyżynno-górskie, w części środk. i zach. Kotlina Tuwińska otoczona pasmami Sajanu Zach., Ałtaju i Tannu-oła; na wsch. wyż. Sangilen, na płn. Wyż. Wschodniotuwińska; klimat umiarkowany chłodny, kontynentalny; surowa zima (temp. do -35oC), ciepłe lato (17-20oC); roślinność w kotlinach stepowa, w górach tajga jodłowo-świerkowa i limbowo-modrzewiowa; powyżej 2000 m tundra wysokogórska. Podstawą gospodarki hodowla (gł. owce, kozy, konie, renifery, jaki, wielbłądy, zwierzęta futerkowe), sięgająca tradycjami pasterstwa koczowniczego; uprawa pszenicy, roślin strączkowych i pastewnych; łowiectwo; wydobycie rud metali nieżelaznych, węgla kam., azbestu, soli kam.; przem. skórzany, drzewny, spoż., mat. budowlanych; transport gł. samochodowy i lotniczy, nadto żegluga rzeczna. Obszar wielokrotnych wędrówek plemiennych, m.in. Hunów, 1207 zajęty przez Czyngis-chana, później w składzie różnych księstw mongolskich; w XVII w. dołączony do Dżungarii, XVIII w. do Mandżurii, od XIX w. kolonizowany przez Rosję; 1914 T. została oficjalnie wcielona do carstwa ros. pn. Kraj Urianchajski; 1918-21 teren walk wojsk admirała Kołczaka z Armią Czerwoną; od 1921 Tuwińska Republika Ludowa, od 1944 na prawach obwodu autonomicznego, od 1961 Tuwińska ASRR; w okresie pierestrojki ożywienie nar. i rel.; 1992 podpisanie układu o stowarzyszeniu z Federacją Ros.; 1993 przyjęcie nowej konstytucji.